DUR BİR MOLA VER DEĞERLENDİRMESİ  /  HAYRİYE ÖZEL-27 ARALIK 2009

Kimler, TOM ROBBİNS  sever ?

1-Farklı, yeni okuma biçimlerine açık olanlar
2-Zikzak okumalardan da keyif alabilirim diyenler,
3-Ne modern ne de postmodern kategorilerine dahil edilemeyen türleri de sevebilirim diyenler.
4-Çok ciddi,derin konuların önünüze ;masaldan fırlamış gibi duran karakterlerle mizahi bir dil,ironik uslup ile sunulmasından rahatsız olmayanlar,
5-Okültizmle ilgilenenler,maddeden çok manevi değerleri,hala değerli bulanlar! Doğadan,doğasından kopmayanlar,
6-Yer yer anlatımların buram buram  erotizm kokmasına aldırmayanlar Tom Robbins’i seve seve  okuyabilir.

Tom Robbins’in ilk kitabı olan “Dur Bir Mola Ver “ kitabı 1971 de yazılmasına rağmen söylenenler güncelliğini koruyor. Bu kitap bunun çok güzel bir örneği. Bilmeyenler tarafından adeta keşfedilmeyi bekliyor ve  keşfedilmeyi de hak ediyor.

Yaşam,ölüm,sanat,din-hırıstiyanlık-,ekonomi-kapitalizm,kominizm-siyaset,özgürlük,otorite,korku,evlilik,sevgi,mutluluk,ritm,enerji,uslup,huzur,ekolojiksistem, bitkiler özellikle mantarlar ,hayvanlar özellikle kelebekler hepsi kitabın konusu.Bu temalar  aforizmalarla, felsefeyle çoğu yerinde mizahi bir dille yer yer ciddi cümlelerle okuyucuya aktarılıyor.Gözden kaçan,kaçabilecek ,önemsiz gibi duran bir çok detaya yer veriliyor.Tom Robbins’in cümlelerinde basitliğin önemini kavrıyorsunuz. Dünyada’ki mevcut düzene karşı ciddi eleştiriler var;ekonomik totalitarizmin dünyaya yön verdiği, papalığın dini sömürdüğü,çevrenin tahribatı, kişiliğin yok edilmesine yönelik tutumlar, uzmanlaşmanın diğer bilgilere kapıları kapattığına dair sorgulamalar bolca yer alıyor.

Hüzünle gülme arasında zikzaklar yaşarken “vay be, Da Vinci Şifresi adlı kitapta söylenenler 1971 de bu kitapla zaten söylenmiş”şaşkınlığı içinde okumaya devam ediliyor. Söylenenler öyle çabuk hazmedilir cinsten değil, düşünmek için duraklar vermek şart. Yer yer kurgunun içinde gerçek bilgilere de yer veriliyor ; Kral kelebekleri,mantarlar, babuini maymunu,3 din tarafından kutsal sayılan Adem Tepesi hakkında söylenenler gibi.

Bir çok farklı disiplinden kişilere bolca atıfta  bulunarak kitabın, hangi ruhlardan beslendiğini anlıyorsunuz.

Amanda’nın Teosofi Derneği’nin kurucusu olan, Newage  akımına öncülük etmiş Madam Blavatsky(Helena Petrovna)  saatini kullanması, Hint edebiyatının dolayısı ile doğunun en büyük destanlarından biri olan Mahabharatta’nın en önemli bölümü olan Bhagavat Gita’nın -kutsal şarkı-adının geçmesi, Batı  Yakasının Hikayesi müzikali’nin bestecisi olan Leonard Bernstein, şair Tennyson, yorumcu Carmen Miranda, oyuncu Gloria  Grahame gibi örnekler vermek mümkün.

Tom Robbins bu ilk kitabında, sonraki kitaplarında neleri yazacağının sanki ip uçlarını vermiş.Aşkın % 80 kokudur diyor, sonradan yazarın tanınmasına neden olan Parfümün Dansı’nı yazıyor.

Sayfa 36- “Amanda küçük bir kızken eski,çürümüş bir ağaç gövdesine bir çalar saat saklamıştı.Ağaçkakanları deliye döndürüyordu saat.Etraflarındaki leziz böceklere aldırış etmeden,saate ulaşmak için kafayı yiyorlardı.Amanda yıllar sonra kapitalizmi, kominizmi, Hırıstiyanlığı ve şimdiki zamanın gerçeklerindense gelecekteki mükafatlarla uğraşan diğer bütün sistemleri anlamakta model olarak kullanacaktı ağaçkakan deneyini” sonraki kitablarından birisinin adı Ağaçkakan  olması gibi.

Sayfa 76- Amanda “Bir insan bir bireye sahip olmaya çalıştığında, bu birey ister başka bir insan,hayvan,hatta ağaç olsun,doğal olmayan bu hareketinin ruhsal sonuçlarına katlanmak zorunda kalır.Vahşi hayvanların sergilendiği bir mekanı ya da ya da bir hayvanat bahçesini ziyaret edenleri-geri zekalıca davranmalarını,nasıl sırıttıklarını,gülmekten kırılmalarını, nasıl tacizde bulunduklarını,eğlendirilmeyi talep etmelerini,hayvanlara sataşmalarını seyrettin mi hiç ? Kafese kapatılmış hayvan, tıpkı aşırı alkol gibi, insanı en müptezel boyutlarına indirger.Ve hapishane ya da hastane sakinlerini incelerken sadece bir parça daha edepli davranır insan.İnsan ya da başka bir şey olsun, özgürlüğü kısıtlanmış bir yaratık aşağılanmıştır.Kafese koyulanların bekçileri de- hatta kafestekileri seyredenler de-aşağılanmıştır.Yaşayan bir varlıkla özgürlüğü arasında duran somut ya da soyut herhangi bir engel, muhatabı olan herkesin akıl sağlığını tehdit eden bulaşıcı bir sapkınlıktır.”

Sayfa 84-  Amanda şöyle dedi kendi kendine “Gezegenimizin üçte ikisi sularla kaplı olduğu halde, yaşadığımız yere toprak diyoruz.Topraktan yaratıldığımızı söylüyoruz,sudan değil. Kanımız, kemiklerimizin toprağa olduğundan daha yakın deniz suyuna ama bunun bir önemi yok.Hepimiz deniz denen beşikte sallanıp dışarı çıktık ama,gideceğimiz yer toprak.Suyun bizleri icat ettiği zamandan beri toprağın peşine düşmeye başladık.Kendimizi ne kadar topraktan uzaklaştırırsak o kadar kendi kendimizden uzaklaşmış oluruz.Yabancılaşma toprağa bulaşmamış insanlara özgü bir hastalık.”

Sayfa 89- John Paul, yatağının başucunda duran davula uzandı, sağ elinin ucu ve sol avcuyla bir ses matrisi döktürdü.”Ritim.Yaradılış, evrim,neslin tükenmesi” Tekrar çaldı davulu.”Ritim.Doğum,gelişme,ölüm.Ritim.Yaradılış, evrim,neslin tükenmesi.Neslin tükenmesi evrenin doğal ritminin bir parçası.Tanrının ritim faslına neden burnumuzu sokalım ki?”
Sayfa 167- “Kararsızlık şizofreniden daha beter bir baş belasıdır.İnsan şizoid olunca her iki kişiliği de birbirinden habersiz mesutça yaşayıp gider ama insan kararsız olunca, her bir taraf çelişen tarafın acı içinde farkındadır ve eğer insan dikkat etmezse tüm hayatı bir ağdalı şeker partisine dönüşebilir”

Sayfa 189-“ Gezegeni sarmış en korkak ve en korkutucu memeliler  sevgisiz, anal saplantılı, iktidar manyağı otoriter insanlar.akıllı, güzel ve özgür olan her şeyi mahvediyorlar.En büyük ironik sapkınlık ise barışı simgeleyen İsa ve sevgiyi simgeleyen Tanrı adına mahvetmeleri.
Otorite,ruhun,doğumla ölüm arasında maruz kaldığı en zarar verici travma.”
Sayfa 290- “Mesih’in ölümlü olması Batı insanı için yapyeni bir başlangıç anlamına gelebilir.Ortalıktaki bütün bokluklar temizlenir ; yeni,saf ve dürüst,fırtına gibi bir başlangıç yapılır,aslında kim ve ne olduğumuzu,evren ve “Tanrı” lakabını taktığımız kuvvetler bakımından hangi noktada durduğumuzu keşfetmek için.”

Sayfa 290- “Eğer insanlar, korku ve ölümden kurtulmak için illaki Cennet değneğini kullanacak denli zayıfsa belkide ihtiyaçları olan şey,korku ve ölümdür.Çıldırıp kendilerini sokaklara vurmaktan,birbirlerini soymaktan ve birbirlerini gebertmekten isa yalanı sayesinde geri duracak kadar ahlaksızsalar siktirsinler efendim,bırak çıldırsınlar ; çünkü layık oldukları şey,suç ve deliliktir belki de”